Inhoud van deze pagina

(klik op een woord hieronder om meteen naar het onderwerp te gaan)

Piramide

Mastaba

Dynastie

Farao

Stèle

Cartouche

Serdab

Scarabee

Sjabtie

Wat is een piramide?

Het woord ‘piramide’ komt van het Griekse woord ‘pyramis’. En dat betekent zoiets als ‘kegelvormig brood’.  Een piramide is eigenlijk een hele grote grafheuvel. Maar voor de Egyptenaren was het meer dan dat. Het was ook een symbool van macht van de farao, zowel richting het volk als richting de omringende landen. Ook was het een symbool van onsterfelijkheid. Niet alleen voor de farao, maar voor het hele Egyptische volk.

Het was belangrijk dat de piramide klaar was voordat de farao stierf.  Anders kon de ziel van de farao niet naar de hemel varen en zou het land worden ondergedompeld in chaos. Een farao was namelijk meer dan alleen een heerser over het land. Hij was een goddelijk wezen waarvoor, ook na de dood, goed gezorgd moest worden, anders zou het voortbestaan van Egypte gevaar lopen.

Natuurlijk konden alleen de farao's zich zulke enorme graven veroorloven. Er zijn ook vele kleinere graven gevonden van minder rijke en machtige personen.
Klik op de foto hiernaast om meer te lezen over de piramiden, mastaba's en andere graven. En lees hier over het plateu van Gizeh waar drie beroemde piramides naast elkaar staan. Daarna kun je verder lezen op deze site.

Wat is een mastaba?

De mastaba werd al in de oude tijd van Egypte gebruikt. De architect van farao Djoser uit de 3e dynastie, Imhotep genaamd, kwam op het idee om een aantal mastaba's voor zijn farao op elkaar te zetten om zo een indrukwekkende grafheuvel te krijgen.
Die grafheuvel kennen we nu als de trappenpiramide van Djoser.
Klik hier om daar meer over te lezen.

Hiernaast zie je een foto van een mastaba. Klik hier om te lezen over de mastaba's van Qar en Idoe en hier over de mastaba van Hetepherachet.

Wat is een dynastie?

In het woordenboek staat dat een dynastie een vorstenhuis of 'regerend huis' is. Met 'huis' wordt dan niet een paleis of zoiets bedoeld, maar 'huis' staat voor een familie van adel. Als zo'n familie gedurende twee of meer generaties (grootvader-vader-zoon-kleinzoon, enzovoort) invloed of macht heeft over een gebied of land, dan heb je dus een dynastie. 
Op dit moment is bijvoorbeeld ons Nederlandse 'Huis Oranje-Nassau' een dynastie. En in België heb je de dynastie van het 'Huis Saksen-Coburg en Gotha'. Je mag de beide ex-presidenten Bush van Amerika (vader en zoon) een politieke dynastie noemen.  Ook in ons koningshuis en de Nederlandse politiek zie je dat familieleden elkaar opvolgen, kijk maar eens hier.

Dynastieën komen overal op de wereld voor en zijn van alle tijden.
Op dit moment weten we vrijwel zeker dat koning Narmer de eerste farao werd van de eerste Egyptische dynastie, toen hij rond 3100 v. Chr. Opper- en Neder Egypte samenbracht tot één rijk. Hiernaast zie je de achterkant van het wereldberoemde palet van Narmer.
Klik op de foto hiernaast om er meer over te lezen op de website Kemet.nl
In het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden staat een kopie van dit palet.

Klik hier voor een overzicht van de dynastieën van het oude Egypte.

Wat is een farao?

Het woord 'Farao'  betekent  'het grote huis'  (paleis). Een farao kun je vergelijken met een koning. Maar zoals je hierboven bij 'Wat is een piramide' al hebt kunnen lezen,  was hij (soms een 'zij') namelijk meer dan alleen een heerser over het land. 
De farao’s hadden in de Egyptische samenleving de status van een godheid en werden als zodanig vereerd en verheerlijkt.
De farao’s hebben meer dan drieduizend jaar over het oude Egypte geregeerd. Sommige van hen waren geduchte krijgsheren, zoals Ramses II, andere waren enorme bouwers, zoals Choefoe. Vele afbeeldingen laten hun macht zien, bijvoorbeeld over de vijanden die zij verslaan. Kijk maar naar het palet van Narmer hierboven of kijk hier.  Hiermee bevestigden zij hun kracht om de chaos te beheersen en zorgden zij voor rust en stabiliteit in het land.

Er zijn heel wat farao's aan de macht geweest in het oude Egypte. Klik hier om kennis te maken met een aantal van hen. Deze lijst wordt in de toekomst nog uitgebreider.
Daarna kun je hier eens kijken voor een volledige lijst van alle farao's. Een hele bekende farao was Toetanchamon. Die zie je hiernaast. Klik op de foto om meer over hem te lezen.

Wat is een stèle?

Veel mensen denken dat een stèle een grafsteen is. Dat is niet zo. Het is een gedenksteen die bij wijze van spreken overal neergezet kon worden. Heel soms bij het graf van de overledene, maar meestal niet!

Een stèle is een soort tablet, gemaakt van steen of hout. Daarop zijn door een beeldhouwer teksten en/of afbeeldingen gemaakt in reliëf.

Je hebt enorm grote stèles, zoals deze 2,4 meter hoge stèle van Toetanchamon in het Egyptisch Museum in Cairo. Maar ook kleintjes, zoals de stèle van Choe die je hiernaast ziet. Hij is 37 cm hoog en 61 cm breed. Deze stèle bevindt zich in het RMO in Leiden, samen met nog een aantal andere prachtige stèles. 

Wat is een cartouche?

Een cartouche is een koord waarvan het begin en eind met elkaar verbonden zijn. Dat is het symbool van een eeuwigdurende kringloop. De oude Egyptenaren geloofden namelijk dat de Zon iedere ochtend opnieuw geboren werd. Ook zagen ze dat de 3(!) seizoenen die ze kenden steeds opnieuw terugkwamen.  Hier rechts zie je een cartouche.

In het oude Egypte werd de naam van de Farao vaak ook omcirkeld met een cartouche. Hiernaast zie je een cartouche met daarin de naam van Toetanchamon. Heb je onze pagina over hiërogliefen al helemaal gelezen? Dan kun je zijn naam misschien wel lezen!

Laat de onderste 3 tekens even weg en lees van onder naar boven. 
Het teken in de gele cirkel staat voor de klank 'mn' en dat spreek je uit als 'men'.  Het waterlijntje vult de klank aan van de 'n' in  'men'.
Lees hier meer over de cartouche.

Wat is een serdab?

Serdab is Arabisch en betekent onderaardse ruimte of holte. Eigenlijk gewoon een kelder dus. Een serdab was meestal een afgesloten ruimte in een graf, waar beelden van de overledene en zijn/haar familie werder neergezet.
Klik hier om daar meer over te lezen. 

Op de foto hiernaast zie je de (afgesloten) ingang naar de Serdab van Farao Djoser, aan de noordkant van zijn trappenpiramide. Zo'n serdab bevatte altijd een spleet of klein gaatje. Dan kon de ziel van de dode vrij in en uit de serdab bewegen.  Het ontdekken van graven met een serdab was soms best eng. Want als je door zo'n gat de serdab in keek, leek het net alsof je werd aangestaard door iemand in die kamer.
Kijk maar eens hier door het gaatje in de serdab van Farao Djoser.

Wat is een scarabee?

Een scarabee is een soort mestkevertje. Hier rechts zie je er een. Klik op de foto om hem in actie te zien.  Zoals je ziet duwt hij een balletje mest voor zich uit. De oude Egyptenaren vergeleken dat met de god van de opkomende zon: Chepri, die de zon overdag langs de hemel rolt.

Maar wat de Egyptenaren niet wisten is dat de scarabee ook eitjes legt in zo'n balletje mest. Als daar dan de jonge kevertjes uit kwamen, leek het net alsof de kevertjes op magische wijze uit het mestballetje werden geboren. De scarabee stond daarom symbool voor het leven na de dood, omdat men geloofde dat je na de dood ook weer opnieuw geboren werd.

Het leven na de dood speelde een belangrijke rol in het leven van de oude Egyptenaren, en dus was de scarabee voor hen een belangrijk symbool. Je ziet de scarabee vaak in hiërogliefenteksten en er werden veel amuletten van gemaakt die als doel hadden de kwade krachten af te weren. Lees hier meer over amuletten.

Hiernaast zie je een foto van zo'n amulet. Deze bevindt zich in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden, en daar zijn we best trots op!  Deze scarabee is namelijk van koningin Teje. Ze was de vrouw van Amenhotep III. Teje en Amenhotep III waren de opa en oma van Toetanchamon.  Lees hier meer over de scarabeeën van Amenhotep en Teje.

Wat is een sjabtie?

Voor de oude Egyptenaren moest het leven na de dood volmaakter zijn dan het leven op aarde. Vandaar dat de Egyptenaren er heel veel moeite voor deden om op allerlei magische manieren de kwaliteit van het hiernamaals zeker te stellen. Zo gingen zij er vanuit dat zij na de dood lekker konden genieten en geen zwaar werk hoefden te leveren. Een sjabtie diende daarom als plaatsvervanger van de overledenen wanneer zij in het hiernamaals opgeroepen werden om het verplichte werk te doen.

Sjabties zijn mummievormige beeldjes die in het begin van het Middenrijk verschenen, in het begin in koningsgraven en tijdens de Derde Tussenperiode en de Late Tijd ook in particuliere graven. ‘sjabtie’ is een Oudegyptisch woord dat 'antwoorder' betekent. Het was de plicht van een sjabtie om gehoor te geven aan een verzoek van de grafeigenaar om werkzaamheden te verrichten.

Lees hier verder over sjabties.

Mis je hier een onderwerp waarover je meer wilt weten? Stuur ons een mailen vertel het ons! Wij zetten jouw onderwerp er dan bij.